Afrika’da uzun yıllar Fransız sömürgesi olarak kalan ülkeler, bağımsızlıklarını kazandıktan sonra dahi Paris’in etkisinden kurtulamadı. Son dönemde Mali, Nijer ve Burkina Faso’nun öncülüğünde kurulan Sahel Devletleri İttifakı (AES), bölgede önemli bir askeri iş birliği girişimi olarak öne çıkıyor.
Üç ülkenin ortak savunma, ortak operasyon ve ortak güvenlik vizyonu etrafında birleşmesi, Fransa merkezli güvenlik düzenine alternatif olma iddiası taşıyor. AES’in ilan ettiği karşılıklı savunma ilkesi ve konfederasyon kararı, bölgedeki askeri yönetimlerin artık güvenliği dış aktörlere devretmek istemediğini gösteriyor.
Sahel Devletleri İttifakı’nın merkezinde yer alan askeri iş birliği, bölgedeki uzun süredir devam eden güvenlik krizlerinin bir sonucu olarak ortaya çıktı. Sahel kuşağı, son yıllarda silahlı grupların hızla yayıldığı bir bölge haline geldi ve uluslararası destekli operasyonlara rağmen şiddet artmaya devam etti. Bu nedenle Mali, Nijer ve Burkina Faso yönetimleri, ulusal ordular arası koordinasyonla güvenliğin sağlanabileceği tezini öne sürerek AES’i kurma kararı aldılar.
Fransa’nın Sahel’deki tarihsel rolüyle bağlantılı olarak AES’in askeri iş birliği iddiası, Fransa’nın varlığıyla güvenliğin sağlanamadığı eleştirisinden besleniyor. Mali, Nijer ve Burkina Faso yönetimleri, Fransız askerlerinin ülkelerinden çıkarılmasını ve savunma anlaşmalarının iptal edilmesini talep ederek AES’i oluşturdu.
Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS) ile yaşanan gerilim de AES’in doğuşunda etkili oldu. ECOWAS, Sahel’deki askeri darbelere sert tepki göstererek Fransa yanlısı bir politika izledi. Bu durum, Sahel’deki askeri yönetimlerin ECOWAS’a karşı güvenini sarsarak AES’in kurulmasına zemin hazırladı.
ECOWAS, Sahel’de artık hakem değil, taraf konumunda ve Sahel Devletleri İttifakı’nın ayrılma kararıyla bölgedeki bölgesel mimarinin ikiye bölündüğü görülüyor. Sahel yönetimleri, ECOWAS’ın müdahale ve yaptırım araçlarını etkisizleştirerek kendi güvenliklerini sağlamayı hedefliyor.
