Fransa’da imzalanan 14 maddelik mutabakat muhtırasının üzerinden bir hafta geçti ve ABD Başkanı Donald Trump ile İran yönetimi arasındaki ilişkilerde önemli gelişmeler yaşanıyor. Uzun yıllara dayanan düşmanlığın ve bölgedeki barış girişimlerinin başarısızlığının gölgesinde, taraflar arasındaki çatışmaların durdurulması bile büyük bir ilerleme olarak değerlendiriliyor. Anlaşmanın, Amerika Birleşik Devletleri’nde “Amerikan yenilgisi” olarak eleştirilmesine rağmen, süreç ilerlemeye devam ediyor.
Trump yönetiminin yaklaşan seçimler öncesinde ekonomik maliyetleri artırmaktan kaçınma isteği ve İran’ın kilit pazarlık konularını kaybetmeden acil kazanımlar elde etme arzusu, taraflar arasındaki müzakerelerde belirleyici rol oynuyor. Özellikle Hürmüz Boğazı’nın tekrar gemi trafiğine açılması, anlaşmanın en somut sonuçlarından biri olarak öne çıkıyor. Boğazdaki gemi geçişlerinin hızla normalleşmeye başlaması, küresel enerji piyasaları için olumlu bir gelişme olarak kabul ediliyor.
İran’ın, ABD’nin yaptırımlarının askıya alınması ile birlikte petrol satışlarına başlaması, ülkenin küresel pazardaki varlığını yeniden sağlamlaştırmasını sağladı. Uzmanlar, İran’ın günlük petrol satışlarını artırarak önemli gelir elde edebileceğini öngörüyor ancak bu durum, İran’ın askeri kapasitesini artırma potansiyeli nedeniyle endişe yaratıyor.
Anlaşmanın uluslararası nükleer denetimler konusundaki yönü tartışmalı bir nokta olmaya devam ediyor. İran’ın dünya bankalarında dondurulan varlıklarının serbest bırakılması ve ülkenin yeniden imarı için öngörülen fonun detayları henüz netlik kazanmış değil. ABD Kongresi’nin yaptırımların kaldırılmasına yönelik şüpheleri, finansal adımların uygulanmasını engelleyebilir.
Lübnan ve İsrail’in tutumu, anlaşmanın geleceğini etkileyebilir. Lübnan’daki askeri operasyonların derhal durdurulmasını öngören maddenin zayıf olduğu ve İsrail’in anlaşmayı tanımadığı biliniyor. İsrail’in bölgedeki adımları, anlaşmayı riske atabilir ve Washington ile Tel Aviv arasındaki ilişkileri germeye devam edebilir. İsrail’in tek taraflı bir hamlesi, anlaşmanın tamamen çökmesine yol açabilir.
