ABD ve İran arasındaki Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim devam ediyor. İki taraf, ateşkesin uzatılmasına yönelik anlaşmanın imzalanmasından bu yana henüz yüz yüze görüşme gerçekleştirmedi. ABD elçileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, İran ateşkesi ve bölgesel konuları içeren temaslarda bulunmak üzere Katar’da görüşmeler yaptı. Ancak Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari, ABD heyetinin İranlılarla müzakere amacıyla orada bulunmadığını açıkladı, vurgulayarak bu temaslara Katarlı arabulucuların olduğunu belirtti. ABD heyeti, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçiş ücreti alma planının detaylarını netleştirmeyi amaçlıyor ve Umman tarafından sunulan seyir hizmetleri ücreti teklifleriyle ilişkilendirmeyi planlıyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki kontrol anlaşmazlığı, 17 Haziran’da imzalanan mutabakat zaptının uygulanmasına yönelik doğrudan temasların sağlanamamasından kaynaklanıyor. İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki ticari petrol tanker trafiği üzerinde kontrol sağlama kararlılığı da gerilimi artırıyor. Ayrıca geçen hafta İsrail, ABD ve Lübnan hükümetleri arasında müzakere edilen Lübnan ateşkes teklifine İran’ın karşı çıkması durumu daha da gerginleştiriyor.
Hürmüz Boğazı’nda taraflar arasında hafta sonu yaşanan karşılıklı ateş açma olayı müzakereleri riske atarken, 17 Haziran’dan itibaren tamamlanması için 60 günlük süre tanınan nükleer program görüşmelerine henüz başlanmadı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Fransa ve İngiltere gibi Avrupalı güçleri Hürmüz Boğazı’ndaki mayın temizleme çalışmalarına dahil olmamaları konusunda uyardı ve dış müdahalelerin durumu karmaşıklaştıracağını belirtti.
Batılı güçler İran’ın ticari gemilere geçiş ücreti uygulama planına itiraz ederken, Umman’ın belirli hizmetler için ücret alınmasını öngören planını daha olumlu karşılıyor. İran’ın başmüzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf, Hürmüz Boğazı’ndaki egemenliğin İran ve Umman’a ait olduğunu ve boğazdaki trafiğin İran tarafından belirlenen düzenlemelere tabi olduğunu belirtti. Kalibaf, mutabakat zaptı uyarınca ücretsiz geçiş hakkının sadece 60 gün geçerli olduğunu ekledi.
Birleşmiş Milletler Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), Umman yakınlarında yeni bir deniz rotası açılmasına yönelik İran ile gayriresmi görüşmeler yürütüyor. Geçen hafta yaşanan gemi saldırılarının ardından IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, İran ile görüşmek üzere rotayı geçici olarak askıya aldı. Pazartesi günü Hürmüz Boğazı’ndan 40 geminin geçtiği belirtildi. Çatışmaların başladığı 28 Şubat’tan bu yana bölgede mahsur kalan yüzlerce gemi ve yaklaşık 10 bin denizci bulunuyor.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Bekayi, yaşanan zorluklara rağmen diplomatik sürecin devam edeceğini ve uygulama aşamasında benzer sınamaların beklendiğini ifade etti.
