Birleşmiş Milletler (BM), milyarlarca doları bulan yıllık aidatların, başta ABD olmak üzere bazı ülkelerce ödenmemesi halinde temmuza kadar kasasının tamamen boşalabileceği ve kuruluşun mali çöküş riskiyle karşı karşıya olduğu uyarısında bulundu. Mali tablodaki alarm verici gidişata dikkati çeken BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, 2025 yılını rekor seviyede ödenmemiş borçla kapattıklarını bildirdi. Guterres, mektubunda, “Derinleşen kriz, programların uygulanmasını tehlikeye atıyor ve mali çöküş riskini artırıyor. Durum yakın gelecekte daha da kötüleşecek.” ifadesine yer verdi.
“Bu yıl Genel Kurul toplanamayabilir” uyarısı BM’nin mali sıkıntılarının temelinde ise iki ana neden bulunuyor. Bunlardan ilki, bazı üye ülkelerin aidatlarını ödememesi ya da geciktirmesi nedeniyle yaşanan nakit krizi. Diğer neden ise BM’nin 1945’ten bu yana yürürlükte olan kurallar gereği, aidatlar ödenmese bile harcanmayan bütçeyi üye ülkelere geri vermek zorunda kalması.
BM Finansmanı Uzmanı Ronny Patz, yaşanan mali krizin boyutlarını değerlendirdi. Patz, “BM’nin iki ana bütçesi bulunduğunu belirten Patz, çekirdek bütçenin her yıl kabul edilen genel bütçe olduğunu, barışı koruma operasyonları içinse ayrı bütçe oluşturulduğunu söyledi. Bu kalemlerin, üye ülkelerin zorunlu aidatları ile finanse edildiğini aktaran Patz, mülteci yardımları ve kalkınma projeleri gibi birçok faaliyetin ise gönüllü katkılara dayandığını dile getirdi.
Ronny Patz, zorunlu aidatların zamanında ödenmemesinin çekirdek bütçeyi sarstığını, gönüllü katkılardaki düşüşün ise insani yardım ve kalkınma programlarını zora soktuğunu kaydetti. “Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre, ABD’nin 2024 BM bütçesi için ya hiç ödeme yapmadığı ya da çok sınırlı bir ödeme gerçekleştirdiği biliniyor. Aynı durum, 2025 bütçesi için de geçerli. 2026 bütçesi için ise ödeme yapılıp yapılmayacağı henüz netlik kazanmış değil.” ifadelerini kullandı.
Ronny Patz, üye ülkelerin mali krizi geçici değil, uzun vadeli sorun olarak ele alması gerektiğine işaret etti. Mevcut mali kuralların, krizi her yıl daha da derinleştirdiğini belirten Patz, özellikle harcanamayan ödeneklerin üye ülkelere iade edilmesini öngören kuralların acilen değiştirilmesi gerektiğini ifade etti.
