Gama Işını Teleskobu Swift’in Düşme Tehlikesiyle Karşı Karşıya Kalması ve Kurtarma Operasyonu
Evrendeki en şiddetli yüksek enerjili olayları, kara deliklerin doğuşu ve nötron yıldızlarının çarpışması gibi gama ışını patlamalarını gözlemleyen Swift teleskobu, yörünge yüksekliğinin kritik seviye olan 185 milin (yaklaşık 298 kilometre) altına gerilemesi nedeniyle düşme tehlikesiyle karşı karşıya kaldı. NASA’nın tahmin modelleri, müdahale edilmediği takdirde Swift’in ekim ayında atmosfere girerek parçalanacağını gösteriyor.
Güneş fırtınaları teleskobun sonunu hızlandırdı. Alçak Dünya yörüngesindeki tüm uydular gibi Swift de atmosferik sürtünme nedeniyle zamanla irtifa kaybediyordu. Ancak Güneş’in 11 yıllık doğal döngüsünün en hareketli evresi olan ve 2024 yılında zirveye ulaşan “solar maksimum” dönemi bu süreci hızlandırdı. Yoğun güneş fırtınaları ve parlamaları Dünya atmosferini ısıtıp genişleterek alçak yörüngedeki havanın yoğunlaşmasına yol açtı. Bu durum, uydunun karşı rüzgara karşı uçmaya çalışması gibi bir etki yaratarak maruz kaldığı sürtünmeyi ve irtifa kaybını artırdı.
NASA, teleskobun düşüşünü engellemek ve yörüngesini yükseltmek amacıyla Arizona merkezli Katalyst Space Technologies firmasıyla 30 milyon dolarlık bir sözleşme imzaladı. “LINK” adı verilen 270 kilogram ağırlığındaki robotik uzay aracı, havacılık şirketi Northrop Grumman’ın “Stargazer” uçağı ve “Pegasus XL” roketiyle uzaya gönderilecek. Marshall Adaları’ndan havalanacak olan Stargazer uçağı, yaklaşık 40 bin fit yüksekliğe ulaştığında Pegasus XL roketini serbest bırakacak. Roketin ateşlenmesiyle yörüngeye taşınacak olan LINK, uzayda Swift teleskobuyla kenetlenerek uyduyu birkaç ay içinde daha güvenli ve istikrarlı bir yörüngeye taşıyacak.
Uzmanlar, teleskobun uzayda bakım veya yakıt ikmali yapılmasına uygun bir tasarımla üretilmediğine dikkat çekiyor ve bu operasyonun teknik açıdan büyük zorluklar barındırdığını belirtiyor. Ancak misyonun başarıyla tamamlanması halinde, 2004 yılı değerleriyle 300 milyon dolarlık bir teleskop, çok daha düşük bir maliyetle yeniden tam kapasiteyle çalışır hale getirilecek.
Bu başarı, gelecekte kullanım ömrü biten diğer uyduların da uzayda onarılması, yeniden konumlandırılması veya dönüştürülmesi konusunda yeni bir dönemin kapısını aralayacak.
