Veba bakterisinin 5 bin 500 yıl önce de ölümcül olduğu ortaya çıktı

Oxford ve Kopenhag Üniversiteleri’nden araştırmacılar tarafından yürütülen uluslararası bir çalışma, vebaya neden olan “Yersinia pestis” bakterisinin evrimsel geçmişini aydınlatmaya yardımcı oldu. Baykal Gölü çevresinde yapılan kazılarda, Geç Neolitik döneme ait dört farklı mezarlıkta yaşamış avcı-toplayıcı toplulukların genetik yapıları incelendi. Araştırma sonuçları, yaklaşık 5 bin 500 yıl önce bölgede büyük bir veba salgını yaşandığını ortaya koydu. Bu bulgu, bakterinin Avrupa, Asya ve Kuzey Afrika’daki şehirleri etkileyen pire aracılığıyla bulaşma yeteneğini geliştirmeden önce bile toplulukları yok edebilecek kadar güçlü olduğunu göstermektedir.

Mezarlıklardaki olağan dışı çocuk ölümleri uzun süredir arkeologları şaşırtmaktaydı. İncelenen kalıntıların yüzde 65 ila 75’inin 15 yaşın altındaki çocuklara ait olması, bölgedeki diğer avcı-toplayıcı mezarlıklara kıyasla istisnai bir durumu temsil etmekteydi. Yapılan DNA analizleri, test edilen 46 bireyden 18’inde yüksek oranda veba bakterisi taşıdığını ortaya çıkardı. Özellikle akraba olan çocuklar arasında bu bakterinin yoğun şekilde bulunması, gizemli ölümlerin arkasında kitlesel bir salgının varlığını kesinleştirdi.

Karbon tarihlendirme yöntemleri, Sibirya’daki veba salgınlarının tek bir dönemle sınırlı kalmadığını ortaya koydu. İlk büyük salgının günümüzden 5 bin 500 ila 5 bin 300 yıl önce gerçekleştiği, ikincisinin ise yaklaşık 5 bin yıl önce yaşandığı belirlendi. İki salgın arasındaki yüzyıllık dönemde bakterinin nerede bulunduğu sorusu, uzmanların dikkatini kemirgenlere çekmektedir. Uzmanlar, hayvanlardan insanlara geçen hastalıkların günümüzde hala ciddi bir küresel tehdit oluşturduğunu vurgulayarak, evrimsel sürecin modern tıp için büyük önem taşıdığını belirtmektedir.

Daha önce İsveç ve Letonya’da bulunan eski insan kalıntılarında da veba bakterisine rastlanmış ancak kitlesel bir salgına neden olup olmadığı belirsizdi. Son genetik araştırmalar, veba virüsünün en ilkel kollarından birinin bile insanları öldürecek kadar güçlü bir genetik yapıya sahip olduğunu gösterdi. Bilim insanları, bakterinin henüz biyolojik olarak tam olarak gelişmediği ve pireler aracılığıyla kolayca yayılmadığı bu tarih öncesi dönemde bile, mevcut genetik kombinasyonu sayesinde bulaştığı kişileri hızla öldürebildiğini belirtmektedir.